Back Home Up Next

Agnieszka Kopczyńska

 

ROLA INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH
W PROCESIE TRANSFORMACJI GOSPODARKI POLSKIEJ NA PRZYKŁADZIE ZAGRANICZNYCH SIECI HANDLOWYCH

 

Zapoczątkowany w Polsce w 1989 roku proces transformacji systemowej nie był aktem jednorazowych działań, lecz długotrwałym procesem przekształceń ustrojowych, które nadal się dokonują. Przejście od gospodarki centralnie planowanej do gospodarki rynkowej to oprócz aspektu politycznego, również wymiar ekonomiczny i społeczny. Jednym z ważniejszych elementów tego całego procesu jest napływ kapitału zagranicznego w formie inwestycji bezpośrednich.

Dlatego rozpoczęte u progu lat dziewięćdziesiątych procesy transformacji polskiej gospodarki, stwarzające mechanizmy konkurencyjnej gospodarki rynkowej, otwierały drogę podmiotom zagranicznym i tworzyły klimat sprzyjający prowadzeniu przez nie działalności gospodarczej. Wiadomo, że potrzeby przebudowy i unowocześnienia gospodarki naszego kraju w znacznym stopniu przewyższały jego możliwości finansowe i techniczne, wobec powyższego generował on silne zainteresowanie pozyskiwaniem kapitału z zagranicy. Przy znikomym poziomie krajowych oszczędności i niskiej zdolności akumulacyjnej rodzimych przedsiębiorstw, zasilenie kapitałem zewnętrznym stało się jednym z głównych warunków rozwoju gospodarczego.

Pojawienie się kapitału obcego w Polsce, mimo że jest na ogół przyjmowane przychylnie, budzi jednak wiele obaw i emocji zarówno wśród społeczeństwa jak i niektórych polityków. Przykładem może być ekspansja zagranicznych sieci handlowych, które wzbudzają wiele kontrowersji, chociaż początkowo zostały uznane za swoisty znak czasu, symbol uczestnictwa w łączącej się Europie. Tym niemniej, podjęcie przez autorkę tematu pracy „Rola inwestycji zagranicznych w procesie transformacji gospodarki polskiej na przykładzie zagranicznych sieci handlowych” wydało się bardzo interesujące.

Praca składa się z trzech rozdziałów.

Rozdział pierwszy, pt. „Podstawowe osiągnięcia procesu transformacji ustrojowej”, stanowi wprowadzenie do podjętego problemu badawczego. Przedstawiono w nim kolejne etapy przejścia od gospodarki centralnie planowanej do rynkowej, poza tym został ukazany obraz tworzenia nowej rzeczywistości, zupełnie innej od minionego czasu. W związku z czym, nie mógł zostać pominięty aspekt społeczno – gospodarczy transformacji, której efekty odzwierciedlają się najbardziej w sytuacji materialnej gospodarstw domowych i uzyskiwanym przez nie poziomie życia. Bowiem zgoda społeczna na transformację w kierunku demokracji i rynku jest ciągle uwarunkowana oceną wielkości jej kosztów ponoszonych przecież nierównomiernie przez różne grupy społeczne. Tym niemniej, autorka poszukiwała również odpowiedzi na pytania o akceptację przez społeczeństwo skutków transformacji ustrojowej i gospodarczej. Ponadto, został ukazany proces transformacji rynkowej przedsiębiorstw. Prywatyzacja stała się alternatywą  wobec dotychczasowego sposobu gospodarowania. Prywatna własność i konkurencja rynkowa miała być antidotum na dominację państwowej własności, utrwalającej barierę niskiej efektywności ekonomicznej systemu gospodarczego.

Rozdział drugi, pt. „Znaczenie bezpośrednich inwestycji zagranicznych w rozwoju gospodarczym Polski”, wprowadza najpierw zagadnienia teoretyczne dotyczące bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Następnie przedstawia uwarunkowania formalnoprawne związane z podejmowaniem i prowadzeniem działalności gospodarczej przez zagranicznych inwestorów. Poza tym, porusza bardzo istotną kwestię, a mianowicie rolę bezpośrednich inwestycji zagranicznych w procesie transformacji i rozwoju gospodarczego kraju.

Bowiem otwarcie polskiej gospodarki na międzynarodową konkurencję ujawniło po prostu jej niekonkurencyjność. Odziedziczony po okresie gospodarki planowej, zdekapitalizowany majątek, wymagał poważnego wysiłku modernizacyjnego. Tymczasem akumulacja kapitału dla koniecznych inwestycji ze źródeł krajowych była bardzo trudna. Wobec powyższego, bezpośrednie inwestycje zagraniczne można traktować jako jeden z najbardziej efektywnych kanałów transferu technologii i kreacji innowacyjności gospodarki.

Natomiast rozdział trzeci, pt. „Zagraniczne sieci handlowe w Polsce”, opisuje warunki wejścia do Polski sklepów wielkopowierzchniowych. Wyjaśnia przyczyny ich ekspansji, które związane były głównie z  niewystarczającymi zasobami, zacofaniem technicznym rodzimej sieci handlowej, a ponadto prymitywizacją form handlu i metod obsługi, wreszcie biernością postaw sprzedawców w kontaktach z nabywcami. Niski zatem poziom rozwoju tej infrastruktury sprzyjał napływowi kapitału obcego, który swoje inwestycje mógł wiązać z gruntowną modernizacją sieci handlowej w dostosowaniu do standardów europejskich. Największe inwestycje poczynione przez zagraniczne sieci handlowe zostały zatem omówione. Poza tym, zdając sobie sprawę z kontrowersyjności tego zjawiska w Polsce, przedstawiona została również ocena dotycząca ich działalności.

W badaniach wykorzystano pozycje z zakresu literatury, a najważniejsze z nich to: „Transformacja systemowa w Polsce” M. Nasiłkowskiego, „Ekonomia i polityka gospodarcza okresu transformacji” W. Wilczyńskiego, a także „Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce” Z. Olesińskiego oraz „Przedsiębiorstwo z udziałem kapitału zagranicznego w Polsce w latach 1990 – 1999” W. Karaszewskiego. Poza tym, pomocne były również czasopisma ekonomiczne i przede wszystkim internet.

Zamiarem autorki pracy, było rozpoznanie uwarunkowań i skutków bezpośrednich inwestycji zagranicznych dla gospodarki polskiej, przedstawienie zmian wielkości i ich struktury w dekadzie lat dziewięćdziesiątych, a także ustalenie głównych czynników pobudzających i ograniczających rozwój przedsiębiorstw z kapitałem zagranicznym.

Wyciągając wnioski z przeprowadzonych badań, trzeba mieć przede wszystkim świadomość niepowtarzalności tej szansy, jaką stwarzają bezpośrednie inwestycje zagraniczne dla gospodarki kraju przyjmującego ten kapitał, oraz że, jak żaden inny instrument, dają możliwość włączenia się do międzynarodowego podziału pracy i kształtującej się globalnej gospodarki.

Zatem konkludując powyższą myśl, można stwierdzić, że próby ograniczenia ekspansji zagranicznych sieci handlowych, na pewno spowolniłyby jakościowe przemiany w polskim handlu i pozbawiłyby polskie produkty nowoczesnych kanałów dystrybucji.